OpenAI ve Anthropic, Üstel Zaman Hipotezi'ni çürüttüğünü söylüyor: kanıt makinede denetlendi, uzman incelemesi sürüyor

"ETH'nin ne dediği, iki şirketin iddiası ve henüz doğrulanması gerekenler"

16 3 dk. 28 Ekim 2026 22:44 / Çözümce / Teknoloji Haberleri
Çizim: solda İddia kutusunda 3-SAT için alt üstel süre, ETH çürütüldü iddiası ve pratik algoritma değil satırları, sağda Doğrulama kutusunda Anthropic kanıtı Lean ile denetlendi ve hakem incelemesi henüz yok satırları; altta OpenAI ve Anthropic, Hakem incelemesi yok ve P ve NP çözülmedi rozetleri
OpenAI ve Anthropic, modellerinin 3-SAT için alt üstel süreli algoritma bulduğunu söylüyor. Kanıt Lean ile denetlendi ama hakem incelemesi yok.

Bilgiler Anthropic'in GitHub deposu ve TechCrunch haberine dayanır; OpenAI'ın makalesi bu yazı için okunmadı.

OpenAI ve Anthropic, yapay zeka modellerinin Üstel Zaman Hipotezi'ni (ETH) çürüten birer algoritma bulduğunu söylüyor. İki şirketin sonuçları 26 Ekim'de duyuruldu. Anthropic'in kanıtı Lean adlı kanıt denetleyicisinde biçimsel olarak kontrol edildi, ancak sonuçlar hakem incelemesinden geçmedi. Alanın uzmanları incelemeyi başlattı ve bunun bir onay olmadığını belirtti.

ETH, şirketlerin iddiası ve doğrulama durumu. Çizim: Çözümce
ETH, şirketlerin iddiası ve doğrulama durumu. Çizim: Çözümce

ETH ne söylüyor?

3-SAT adlı problemi düşünün. Elinizde n tane aç-kapa düğmesi ve "1. düğme açık ya da 2. düğme kapalı ya da 5. düğme açık" türünden kurallar var. Soru şu: bütün kuralları aynı anda sağlayan bir düğme düzeni var mı? En kaba yol, 2 üzeri n düzenin hepsini denemek. Her yeni düğme işi ikiye katlar.

ETH, bu problem için süre üstel kalır diyen bir varsayım. Russell Impagliazzo ve Ramamohan Paturi onu 1999'da yayımladı. Bilgisayar biliminde o kadar yerleşti ki son yıllarda pek çok makale sonuçlarını ETH'ye dayandırdı. TechCrunch'a göre ETH, P ile NP sorusunda çoğu bilim insanının benimsediği P eşit değildir NP kabulünü destekleyen bir kanıt gibi okunuyordu.

Şirketler ne iddia ediyor?

TechCrunch'a göre OpenAI üç büyük matematik problemine çözüm yayımladı ve biri ETH'nin çürütülmesiydi. Saatler sonra Anthropic de kendi çürütmesini yayımladı. İki şirket de modellerinin 3-SAT için "alt üstel" sürede çalışan, yani önceden mümkün sanılandan hızlı bir algoritma bulduğunu söylüyor.

Anthropic'in GitHub deposundaki makale, belirlenimci bir algoritmanın n değişkenli 3-SAT'ı 2 üzeri o(n) sürede çözdüğünü iddia ediyor. Depodaki açıklamaya göre sonuç şirketin iç araştırma modellerinden biri olan bir Claude modeli tarafından bulundu. Lean kanıtı ise yapay zeka modelleri tarafından yazıldı. OpenAI'ın makalesini bu yazı için okumadık; OpenAI'a dair bilgiler TechCrunch'a dayanıyor.

Anthropic, sonucun yalnızca asimptotik olduğunu, yani formüllerin pratikte çözülmesi hakkında bir şey söylemediğini açıkça yazıyor.

Neler doğrulandı, neler bekliyor?

Anthropic deposuna göre Lean kanıtı yalnızca Lean'in üç standart aksiyomuna dayanıyor ve ikinci, bağımsız yazılmış bir çekirdekle de yeniden denetleniyor. Yani kanıtın adımları makine tarafından kontrol edilebiliyor.

Aynı depo bir sınırı da kendisi söylüyor. Lean'in kanıtladığı ifadenin makalede anlatılan şeyle aynı olduğunu hiçbir makine denetlemiyor, bunu bir insanın okuyup kontrol etmesi gerekiyor. Bu yüzden doğrulama bitmiş sayılmaz.

TechCrunch'a göre MIT'den Ryan Williams, Impagliazzo ve Paturi ile birlikte OpenAI'ın çözümünü yorumlamak üzere görevlendirildi. Üçü, toplulukla geri bildirim toplamak ve yapay zeka katkılarının normlarını tartışmak için açık bir mektup yayımladı. Williams, kanıtın bazı bölümlerinin sıradan, iki üç bölümünün ise "yabancı görünümlü" olduğunu söyledi. ETH'ye dayanan birçok çalışmanın, iddia doğrulanırsa yeniden gözden geçirilmesi gerekecek.

Şifreleme konusunda Williams, OpenAI'ın bilim sorumlusu Dan Roberts'a bu algoritmanın şifreleme sistemlerini etkileyip etkilemediğini sorduğunu anlattı. OpenAI'ın kontrol ettiğini ve herhangi bir sistemin kırılmadığından makul ölçüde emin olduğunu söylediği aktarılıyor. Bu kontrolün ayrıntısı yayımlanmadı.

TechCrunch ayrıca, Anthropic'in matematikçisi Levent Alpöge'nin OpenAI'ın çözümlerinin önceden var olan çalışmalara dayandığını öne sürdüğünü ve Anthropic'in kendi çürütmesini bunun ardından yayımladığını yazıyor.

Bu ne demek değil?

Williams, bunun nihai cevap olmadığını, OpenAI'ın algoritmasının mümkün olan en iyisi olamayacağını düşündüğünü söyledi. Sonuç, P ile NP sorusunu çözmüyor. Sonuçlar doğrulanırsa ETH'nin yanlış olduğu anlamına gelecek, ama hakem incelemesi bitene kadar bu bir iddia.

Kaynaklar

Bahsedilen
  • OpenAI - ETH'yi çürüttüğünü söyleyen şirketlerden biri
  • Anthropic - ETH'yi çürüttüğünü söyleyen şirketlerden biri
  • Lean - Matematiksel kanıtları makinede denetleyen kanıt asistanı
  • P ve NP problemi - ETH'nin ilişkili olduğu açık bilgisayar bilimi sorusu

Puanla

Yazar Hakkında


Hüseyin Battal Fotoğraf

Meslek Lisesi Bilişim Teknolojileri Web Tasarımı bölümü mezunuyum. Balıkesir Üniversitesi Bilgisayar Programcılığı Ön Lisans programının son senesinde İzmir'e yatay geçiş yaptım. Dokuz Eylül Üniversitesi'nde yarım dönem eğitim aldıktan sonra çalışmaya karar verdim. Yarattığım ve/veya yamaladığım yazılım, eklenti, web uygulamaları ve modları yayınlamak için bir platform oluşturmaya karar verdim ve bu amaç doğrultusunda Çözümce projesini hayata geçirdim.


Çözümce, sitenin çalışması için gereken çerezlerin yanında, siz izin verirseniz ziyaret istatistiği (Google Analytics) ve reklam (Google AdSense) çerezleri kullanır. İzin vermediğiniz sürece bu iki hizmete hiçbir istek gönderilmez. Tercihinizi sayfanın altındaki "Çerez tercihleri" ile istediğiniz zaman değiştirebilirsiniz. Ayrıntılar: Aydınlatma Metni ve Çerez Politikası.